महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११८औँ जन्मजयन्ती आज विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदै

काठमाडौं, २२ कात्तिक
नेपाली साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११८औँ जन्मजयन्ती आज देशभर विभिन्न साहित्यिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदै छ।

नेपाली साहित्यमा अतुलनीय योगदान पुर्‍याएका देवकोटाको सम्झनामा प्रत्येक वर्ष लक्ष्मीपूजाका दिन जन्मजयन्ती मनाउने गरिन्छ। नेपालका साथै भारतका विभिन्न क्षेत्र र नेपाली भाषीको बाहुल्यता रहेका स्थानमा समेत विविध कार्यक्रम आयोजना गरी उनको योगदानको स्मरण गरिन्छ।

विसं १९६६ साल कात्तिक कृष्ण औँसी अर्थात् लक्ष्मीपूजाका दिन काठमाडौंमा पिता तिलमाधव देवकोटा र माता अमरराज्य लक्ष्मीका साइँला छोराका रूपमा देवकोटाको जन्म भएको थियो। लक्ष्मीपूजाका दिन जन्मिएकाले उनको नाम लक्ष्मीप्रसाद राखिएको बताइन्छ।

नेपाली साहित्यमा स्वच्छन्दतावादी धाराको सुरुवात गर्ने देवकोटाले कविता, निबन्ध, खण्डकाव्य र महाकाव्यलगायत विभिन्न विधामा कलम चलाएका थिए। उनका सिर्जनाले नेपाली साहित्यलाई नयाँ उचाइ प्रदान गरेका छन्।

उनका चर्चित कृतिहरूमा ‘मुनामदन’ खण्डकाव्य, ‘शाकुन्तल’ महाकाव्य, ‘प्रमिथस’ महाकाव्य, ‘भिखारी’ कविता संग्रह तथा ‘मायाविनी सर्सी’ खण्डकाव्यलगायत रहेका छन्। विशेषगरी ‘मुनामदन’ नेपाली साहित्यको लोकप्रिय कृतिका रूपमा स्थापित छ।

देवकोटा साहित्यकार मात्र नभई सामाजिक तथा शैक्षिक परिवर्तनका पक्षधरसमेत थिए। राणा शासनका बेला सर्वसाधारणले पनि पढ्न पाउनुपर्ने अभियानमा सक्रिय उनी पुस्तकालय स्थापना गर्ने प्रयासका क्रममा भएको ‘लाइब्रेरी काण्ड’मा समेत जोडिएका थिए। यसक्रममा उनले जेल सजायसमेत भोग्नुपरेको थियो।

विज्ञान विषयबाट अध्ययन सुरु गरेका देवकोटाले पछि मानविकी संकायअन्तर्गत अंग्रेजी विषयमा उच्च शिक्षा हासिल गरेका थिए। नेपाली साहित्यमा नवीन प्रयोग र सिर्जनात्मक क्षमताका कारण उनले महाकविको उपाधि प्राप्त गरे।

विसं २०१५ सालमा गठित पहिलो जनप्रतिनिधिमूलक सरकारमा उनी शिक्षा मन्त्रीसमेत बनेका थिए। अहिले काठमाडौंमा रहेको उनको जन्मघरलाई सरकारले संग्रहालयका रूपमा विकास गरेको छ।

नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा देवकोटाले पुर्‍याएको योगदान आज पनि उत्तिकै स्मरणीय छ। उनको जन्मजयन्तीले नयाँ पुस्तालाई नेपाली साहित्यको अध्ययन र सिर्जनातर्फ प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।